Eby'obugagga mu nnyumba ez'ebanka
Nnyumba ez'ebanka ziba zisusse okutwalibwa banka oluvannyuma lw'okubula kw'ebbanja, era ziyinza okuba omukisa gwa muntu ayagala okuzza obugagga mu nnyumba. Okumanya engeri zino gye zikolebwamu, okuva mu kuwagira ebbanja okutuuka ku ntambwe z'okutunda, kiyamba omuguzi oba omusuubuzi okwetegekera bulungi. Mu kitabo kino tugenda kulaba enkola yonna, okuva ku foreclosure ne REO okutuuka ku auction, listing, ne market, awamu n'ebisale ebitera okukwata ku nnyumba ez'ebanka.
Okumanya ennyumba ez’ebanka kitegeeza okutegeera engeri banka gye zitwalaamu amaka agaali gawagiddwa ebbanja. Ennyumba zino zitera kubeera mu katale oluvannyuma lw’okutwala nnyumba, era ziyinza okubeera amaka ga bantu, bizineesi, oba nnyumba z’okukozesa. Omuguzi w’ennyumba ayinza okufuna omukisa mu maaso g’akatale, naye kyetaagisa okumanya ebitundu ebitali bimu. Mu nsi yonna, banka zikozesa enkola ez’enjawulo okutunda ennyumba zino, era buli nsi erina amateeka gayo.
Nnyumba ez’ebanka kye zitegeeza?
Ennyumba ez’ebanka ziba nnyumba ezitwaliddwa banka oluvannyuma lw’omuntu okulemererwa okusasula ebbanja ly’okugula ennyumba. Banka eba n’omugabo ku nnyumba era esobola okugitunda mu auction oba mu listing ey’omutongole. Kino kiyitibwa foreclosure. Ennyumba zino ziyinza okubeera residential oba commercial, era zitera kubeera mu mbeera eyetaaga okuddaabirizibwa. Okumanya engeri banka gye zikola kiyamba omuguzi okwetegekera. Banka zitera okukozesa ebitongole ebirala okutunda ennyumba zino, era kino kiyamba okwongera ku bbeeyi.
Enkola y’okutwala nnyumba
Okutwala nnyumba (foreclosure) kusooka ng’ebbanja ly’okugula ennyumba liteereddwa mu maaso. Banka ewa omuntu akaseera okusasula, naye bw’atakola, banka esobola okutandika enkola y’okutwala nnyumba. Mu ntambwe eyasooka, banka efulumya ebbaluwa ey’okulabula. Bw’ataddamu, ensonga eba ewedde mu kkooti oba mu auction. Omuntu ayinza okufuna okuddayo okutwala (repossession) naye banka ye eyongera okufuga ennyumba. Kino kiyamba omuguzi okumanya ebiseera by’okugula. Amateeka g’okutwala nnyumba gawukana mu nsi ez’enjawulo, era kino kikulu okukijjukira.
REO n’okutunda mu ntambwe
REO kitegeeza Real Estate Owned, kwe kugamba nnyumba ezidde mu mikono gya banka oluvannyuma lw’okutwala nnyumba. Banka zitera okuzitunda mu ntambwe ez’omutongole, okuyita mu listing za REO. Omuguzi w’ennyumba ayinza okufuna omukisa okugula ku bbeeyi esinga obulungi, naye alina okwekenneenya embeera y’ennyumba. Banka ziyinza okukozesa asset managers okutunda ennyumba zino. Kino kiyamba okuzza obugagga mu nnyumba. REO listings zitera okulaga ebifaananyi n’ebiwandiiko ebikwata ku nnyumba.
Okuzza obugagga mu nnyumba
Okuzza obugagga mu nnyumba (investment) kitegeeza okugula nnyumba n’ekigendererwa ky’okufuna omugabo (equity) oba ebbanja ly’okugula ennyumba. Ennyumba ez’ebanka ziyinza okubeera omukisa kubanga zitera okubeera ku bbeeyi ya wansi. Naye omuzannyi alina okubala ebisale by’okuddaabiriza, ebisale by’amateeka, n’ebisale by’okutunda. Mu katale k’ennumba, omuguzi w’ennyumba ayinza okufuna amaka oba bizineesi. Kino kyetaagisa okumanya obulungi. Okubala ebisale byonna nga tonnagula kiyamba okwewala okufiirwa.
Amabanja n’okugula mu auction
Ebbanja ly’okugula ennyumba (mortgage) lye lisale lya banka erisobozesa omuntu okugula ennyumba. Bw’omuntu alemererwa okusasula, banka esobola okutwala ennyumba era okugitunda mu auction. Mu auction, abaguzi bavuganya okugula, era omuwanguzi ye asasula ebbeyi esinga obulungi. Auction ziyinza okubeera ez’omutongole oba ez’omukyala. Omuguzi w’ennyumba alina okumanya amateeka n’ebisale by’okugula. Kino kiyamba okwewala obuzibu. Auction zitera okubeera mu nnaku ezitegekeddwa, era omuntu alina okwetegekera obulungi.
Ebisale n’okugeraageranya ku nnyumba
Mu nsi yonna, ebisale by’ennyumba ez’ebanka biyinza okwawukana okusinziira ku nsi, banka, n’omukisa. Ebisale ebitera okukwata ku nnyumba zino biyitirira ku bbeeyi ya nnyumba, omuguzi ayinza okusasula ebisale by’okugula, ebisale by’amateeka, n’ebisale by’okuddaabiriza. Wansi w’olukalala lw’ebitongole ebimanyiddwa n’ebisale ebikeneddwako.
| Ekintu/Obuweereza | Omukubiriza | Okugerageranya ku bisale |
|---|---|---|
| Okutunuulira listing za REO | Zillow | Bwereere okutunuulira; ebisale by’okukozesa ebikozesebwa ebirala biyinza okutuuka ku $29.99 buli mwezi |
| Okutunuulira nnyumba ez’ebanka | Realtor.com | Bwereere okutunuulira; ebikozesebwa by’omukugu biyinza okuba ku $9.99–$39.99 buli mwezi |
| Okugula mu auction | Auction.com | Bwereere okulowooza; omuguzi ayinza okusasula 5% oba $2,500 (ekisinga obunene) ng’ebisale by’okugula |
| Okugula mu auction ya banka | Hubzu | Bwereere okulowooza; omuguzi ayinza okusasula 4.5% oba $2,500 (ekisinga obunene) |
| Okunoonya nnyumba ez’ebanka | Foreclosure.com | $39.95 buli mwezi okutuuka ku $49.95 buli mwezi |
| Okutunuulira nnyumba za banka | Bank of America REO | Bwereere okutunuulira; ebisale by’okugula biyinza okwongerako 3%–5% |
| Okutunuulira nnyumba za banka | Wells Fargo REO | Bwereere okutunuulira; ebisale by’okugula biyinza okwongerako 3%–5% |
Ebisale, emiwendo, oba ebikeneddwako mu kitabo kino bisinziira ku mawulire agasinga obuggya, naye biyinza okukyuka mu kiseera. Kwekennenya kw’omuntu yennyini kukubirizibwa nga tonnasalawo ku nsonga z’ensimbi.
Okulonda nnyumba mu market
Okulonda nnyumba mu market kyetaagisa okwekenneenya listing, okwebuuza ku banka, n’okukozesa omukugu mu by’ettaka. Omuguzi w’ennyumba asobola okutunuulira nnyumba mu katale k’ennumba, naye alina okukebera embeera y’ennyumba n’amateeka. Mu nkola eno, okumanya market kiyamba okusalawo obulungi. Kino kiyamba okuzza obugagga mu nnyumba. Okukozesa omukugu mu by’ettaka kiyamba okumanya ebisale ebikwekeddwa n’amateeka agakwata ku nnyumba.
Ennyumba ez’ebanka ziyinza okubeera omukisa mu katale k’ennumba, naye zetaaga okumanya, okwekenneenya, n’okutegeera ebisale. Okuva ku foreclosure ne REO okutuuka ku auction ne listing, omuguzi w’ennyumba asobola okufuna amaka oba bizineesi bw’akola kwekennenya. Kikulu okukozesa omukugu n’okwebuuza ku banka nga tonnasalawo. Mu nkola eno, okumanya market kiyamba okusalawo obulungi.